EXCLUSIEF: "Ik wou zó graag naar Club, mijn loon deed er zelfs niet toe"

Het zou een goede quizvraag kunnen zijn: wie is de enige speler ooit van Club Brugge die de Champions League wist te winnen? Het antwoord op die vraag zal velen verbazen, want Edgaras Jankauskas was de enige die dat kunstje wist te realiseren, in 2004 met FC Porto. Weinigen die dat vermoed zullen hebben toen hij van november 1997 tot januari 2000 in het Jan Breydelstadion actief was. Wij zochten de Litouwer vlak voor het uitbreken van de coronacrisis op in Vilnius.

In zijn twintigjarige profcarrière was Jankauskas bij heel wat clubs aan de slag: Zalgiris Vilnius, CSKA Moskou, Torpedo Moskou, Club Brugge, Real Sociedad, Benfica, FC Porto, OGC Nice, Hearts, AEK Larnaca, Belenenses, Skonto Riga, REO LT Vilnius, New England Revolution en Fakel Voronezh. Die odyssee leverde heel wat inspiratie op voor een monoloog langs drie opmerkelijke figuren uit zijn carrière.

In het najaar van 1999 deelde Jankauskas zes maanden lang de kleedkamer met de huidige trainer van Club Brugge. “Ik ben blij voor Philippe dat hij het zo goed doet bij Club, want ik herinner me hem goed. Ik beschouw hem als een vriend. Hij hielp me ook toen ik een paar jaar geleden stage liep bij Club, hij was toen nog assistent van Michel Preud'homme.”

Jankauskas weet ook nog hoe Clement destijds bij Club binnen kwam. “Philippe werd gehaald om Franky Van der Elst te vervangen. Ze hadden gelijkaardige kwaliteiten. Ze waren allebei slim, maar niet van de snelsten. Teamspelers, die zichzelf konden opofferen voor de ploeg en de groep samen brachten. Ze waren daarmee belangrijk in de kleedkamer. Misschien maken ze geen tien doelpunten per seizoen, maar ze waren belangrijk voor de moraal en de teamspirit. Ik heb veel geleerd van Franky en Philippe, van hun benadering voor wedstrijden en hun houding in de kleedkamer.”


Philippe Clement in zijn eerste seizoen bij Club Brugge, toen hij ploegmaat was van Jankauskas.

Zijn verleden als speler is volgens Jankauskas een belangrijke factor in het succes van Clement als trainer. “Philippe of Eric Gerets – één van de beste trainers met wie ik ooit gewerkt heb – hebben meer geloofwaardigheid dan pakweg een Mourinho of Villas-Boas, omdat ze het allemaal zelf meegemaakt hebben. Zij weten hoe een speler zich voelt als hij moe is of een open kans mist. Ze hebben het allemaal zelf ervaren, niet geleerd uit een boek of uit verhalen.”

Ook twintig jaar na zijn vertrek is Jankauskas dus nog steeds goed op de hoogte van wat er in Brugge leeft. Zijn band met Club blijft dan ook innig. “Ik ga elk jaar nog een keer of twee naar Brugge, ik heb er zelfs mijn stage voor de Pro License gedaan. Ik volg Club nog van nabij, elke wedstrijd kijk ik naar het resultaat. Het kampioenschap dit seizoen? Ik twijfel er niet aan (Dit gesprek vond plaats voor de beslissing om het seizoen stop te zetten, nvdr). Maar Club heeft grotere ambities dan de Belgische titel. Ik denk dat hun ambities meer in Europa liggen.”

Daar liet Club mooie dingen zien tegen onder meer Real Madrid, PSG en Manchester United, al eindigde de campagne wel met een sisser na een 5-0-pandoering op Old Trafford. “Op mentaal vlak waren ze misschien nog niet klaar. Spelen voor 70.000 man, een paar blessures, de rode kaart... Dan wordt het moeilijk”, weet Jankauskas. “Misschien hadden ze bij Club té veel goesting in Europa. Dan loopt het fout. Dan wil je zo graag verdedigen, dat je met je handen gaat verdedigen – zoals Deli deed. Club zal op Man Utd nooit favoriet zijn, want zij spelen elke week voor 70.000 man in de beste competitie ter wereld. Dat is angstaanjagend en dat is normaal. Als speler mag je dat niet zeggen, maar wij zijn ook maar mensen. Wij hebben die angst en dat kan je grootste vijand zijn. Al je energie is nog voor de match opgebrand. Ik denk dat Club vooral op dat vlak nog moet groeien. Op technisch vlak zijn ze misschien wel evenwaardig als de spelers van Man Utd., maar het zit in het kopje.”


De pandoering van Club op Old Trafford was volgens Jankauskas vooral aan mentale redenen te wijten.

Jankauskas onderstreept ook het aandeel van het bestuur in het succes van Club. “Voor mij is Club een echte topclub, want ze zijn aan het groeien. Dat zie je aan hun Europese prestaties, het mooie nieuwe trainingscomplex. Bart Verhaeghe en Vincent Mannaert zijn de juiste mensen om een club van die status te leiden. Ik heb een goede relatie met hen. Ik word altijd uitgenodigd voor wedstrijden, op het diner voor de match. Laatst kreeg ik een shirt met mijn naam op. Ik voel me geliefd en gerespecteerd door hen. Elke keer ik op bezoek ben, tonen ze dat. Ook al waren zij er nog niet toen ik er speelde. Maar ze weten dat ik altijd alles gegeven heb voor Club. Soms liep het misschien niet zoals ik wou of zoals de supporters wouden, maar ik heb altijd alles gegeven wat ik in me had.”

Die goede band kan misschien nog wel van pas komen, want een terugkeer als trainer – hij coachte de voorbije jaren onder meer de Litouwse nationale ploeg – ziet Jankauskas wel zitten. “Natuurlijk zou ik graag ooit Club willen trainen. Wie zou dat niet willen? Geen enkele trainer ter wereld zou niet een ploeg als Club willen trainen. Ze zijn ambitieus, hebben fanatieke supporters, de beste faciliteiten van het land, het is een mooie stad. Het is een droomjob.”

Edgaras Jankauskas en ex-ploegmaat Pascal Renier op training bij Club Brugge.

Zijn naam viel eerder in het gesprek ook al even, maar José Mourinho is wellicht de bekendste trainer met wie Jankauskas werkte. Van 2002 tot 2004 speelde hij voor het FC Porto van de Special One. Samen wonnen ze twee titels, een UEFA Cup en de Champions League. Nochtans had Jankauskas niet meteen een goed gevoel toen hij in Porto arriveerde.

“Ik herinner me dat ik voor mijn eerste training bij Porto in de kleedkamer zat en de voorzitter binnen kwam. De ploeg was volledig vernieuwd, nieuwe trainer, negen nieuwe spelers. De voorzitter zei: 'Het is ons doel om alles te winnen.' Het seizoen voordien was Porto derde geëindigd en ook in de UEFA Cup deden ze het niet goed”, herinnert hij zich. “Loze woorden, dacht ik dus.”


Jankauskas (uiterst rechtsboven op de foto) won in 2004 de Champions League met FC Porto.

Maar de speech van de voorzitter en de motivatietechnieken van Mourinho leidden dus tot een sprookje. “We wonnen dat seizoen de UEFA Cup en de titel. Het volgende seizoen speelden we Champions League, waarin we in een sterke poule zaten, met Real Madrid en Marseille. Iedereen was al blij dat we konden doorstoten, want in de volgende ronde lootten we Man Utd. Hen verslaan, dat was het keerpunt. Iedereen begon erin te geloven. We schakelden ook nog Lyon en Deportivo uit, maar United was het keerpunt. Zij waren het beste team, de favoriet. Dat geloof is het belangrijkste. Als je iemand hebt die dat in een ploeg kan brengen, betekent dat veel.”

Want Mourinho had de kwaliteit om in de hoofden van zijn spelers te kruipen. “Zijn grootste kracht is het mentale. Bij Porto al had hij veel theoretische kennis over psychologie, want hij was geobsedeerd door boeken. Hij heeft de natuurlijke gave om te weten hoe een speler zich voelt, ook al heeft hij zelf nooit op het veld gestaan. Hij kon de groep samenbrengen en zorgde ervoor dat we in onszelf geloofden.”

Met zijn grote psychologische kennis wist Mourinho al bij FC Porto zijn spelers te inspireren.

De betreurde Duitse doelman, die in 2009 zichzelf van het leven beroofde, was in 2002 bij Benfica enkele maanden lang de kamergenoot van Jankauskas. “Hij was zo gefocust en zo serieus. Op dat moment dacht ik: 'Dat is een voorbeeld van hoe je je op een wedstrijd moet voorbereiden.' Maar dan lees je later zijn boek... Ik had me nooit kunnen inbeelden wat er in zijn hoofd omging. De angst om fouten te maken, om een beslissing te nemen... Hij was zichzelf aan het opbranden. Dat kon ik allemaal niet zien. Dus dacht ik: 'Hij is sterk, hij is professioneel.' Maar hij was in een constante oorlog verwikkeld met zichzelf.”


De betreurde Robert Enke in actie bij de Duitse nationale ploeg.

Volgens Jankauskas is er veel te weinig aandacht voor de mentale gezondheid van profvoetballers. “Je moet grote opofferingen maken. Van buitenaf ziet het er leuk uit, maar mensen zien niet hoeveel pijn voetballers ondergaan op mentaal en fysiek vlak. Na onze spelerscarrière zijn we bijna allemaal quasi invalide. Soms gaan we door momenten waar we echt down zijn. Mensen – zelfs werknemers van de clubs – zien je alleen maar als een geldmachine. Emoties, persoonlijke problemen, dat zien ze niet.”

“Als speler zet je ook een masker op wanneer je het moeilijk hebt. Je doet alsof je sterk bent, onbreekbaar. Maar dat is natuurlijk niet zo. Er zijn voorbeelden van spelers die echt mentaal zo sterk zijn, maar zelfs zij hebben soms hulp nodig. Dat masker is vaak een schreeuw om hulp. Ik was onlangs op een voetbalconferentie in Amsterdam, met veel technisch directeurs en bestuurders. Ik sprak hen aan over het mentale aspect – vooral over spelers die door een moeilijke periode gaan –  en velen waren verrast. Want zoals ik al zei: zij zien in spelers alleen sterren, geldmachines. Die kunnen geen problemen in het leven hebben, want ze verdienen goed geld.”


Ook in zijn periode als bondscoach van Litouwen zag Jankauskas dat zijn spelers hun problemen vaak voor zich moesten houden.

“Voor die mensen is financiële stabiliteit het belangrijkste, maar als speler ben je daar niet zo mee bezig. Je hebt het geluk dat je financieel stabiel bent, maar mentaal ben je dat vaak niet. Je bent fragiel, want je bent afhankelijk van je prestaties, de resultaten... Je hebt je eigen problemen waartegen je moet vechten, zoals de grote druk. Daar kan je op trainen, maar iedereen is anders. Iedereen heeft zijn zwaktes.”

Tijdens zijn spelerscarrière zag Jankauskas zelf ook zwarte sneeuw. Zo herinnert hij zich een desastreuze passage bij OGC Nice in het seizoen 2004/05. “Ik was er voor een jaar, maar ik telde de dagen af tot ik kon vertrekken. Ik was in een droomstad. De Côte d'Azur is één van de mooiste streken van Europa. Mensen zien de stranden en de landschappen en worden gelukkig. Maar ik was nooit zo ongelukkig als daar, want op voetbalvlak draaide het niet. Nice vocht tegen de degradatie en we speelden in een oud stadion zonder noemenswaardige faciliteiten. We hadden één toilet voor de hele ploeg. In vergelijking met wat ik bij Porto meemaakte, was dat een ferme stap achteruit. Ik was geblesseerd, maar ze verplichtten me om verder te spelen. Ik voelde me zo down, ik wou gewoon vertrekken. Ik wou stoppen met voetballen. Het was er zonnig, maar voor mij scheen de zon niet.”


Jankauskas speelde van november 1997 tot januari 2000 voor Club Brugge.

Het was een groot verschil met pakweg zijn passage bij Club, waaraan Jankauskas enkel goede herinneringen heeft. “Ik kon destijds ook naar Udinese of Feyenoord, maar Club maakte het zo duidelijk dat ze mij wilden dat geld niet belangrijk was. Ik wist zelfs niet hoeveel ik verdiende. Op een gegeven moment dreigde de deal af te springen door een dispuut over de tekenpremie. Ik belde mijn makelaar en zei hem: 'Doe wat af van mijn geld, maar zorg dat deze deal niet in het water valt.' Dat was uniek, maar ik wou gewoon zo graag naar Brugge. Ik herinner me ook de matchen, er was zo'n chemie op het veld. Je wou gewoon daar zijn, je dacht aan niets anders. Soms denk je tijdens een wedstrijd weleens al aan wat je na de match gaat doen, maar dat gebeurde in Brugge nooit. Daarom heb ik ook zo'n goede herinneringen aan Club.”

Jannick Lanckriet